46e FD Column: Het kabinet past bescheidenheid bij uitvoering van de inlichtingenwet

Deze column stond in Het Financieele Dagblad van 23 maart 2018. Volg deze link voor mijn eerdere FD columns.

Het referendum over de Wet op de inlichtingen en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv) is in alle opzichten historisch. Zelden spraken zo veel Nederlanders met elkaar over de complexe verhouding tussen staatsmacht, burgerlijke vrijheid en technologie. Ook uniek was dat Den Haag al van tevoren een eventuele ongewenste referendumuitslag neutraliseerde. Het kabinet zal ervoor zorgen dat de Wiv er komt, ook al stemde de helft van de kiezers afgelopen woensdag tegen.

Fascinerend genoeg bestaat er brede consensus in Nederland dat de huidige wet uit 2002 een update verdient en dat de inlichtingendiensten AIVD en MIVD belangrijk werk verrichten. Maar de regering en het parlement hebben de vervangende wet zo vaag geformuleerd dat expert noch burger precies weet hoever de opgerekte staatsmacht nu eigenlijk reikt. Het kabinet kan dit belangrijkste bezwaar van de tegenstemmers niet zomaar naast zich neerleggen.

Illustratie: Hein de Kort

‘Proportioneel’

Het veelbesproken ‘sleepnet’ moet ‘proportioneel’ en ‘zo gericht mogelijk’ ingezet worden. De diensten en de nieuwe Toetscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) gaan deze abstracte termen in de praktijk invullen. Daarmee blijft het volstrekt onduidelijk wat de diensten in de praktijk wel en niet mogen doen.

Bij de net zo controversiële maar minder bekende bevoegdheid om op ‘vrijwillige’ en geheime basis medewerking te vragen van burgers om toegang tot data te geven, krijgen de diensten zelfs vrij spel. De toestemming van de minister, laat staan de TIB of een rechter is niet vereist. Kan de AIVD nu IT-systeembeheerders verzoeken ‘vrijwillig’ alle gebruikersdata onder hun beheer in te leveren, met de mededeling dat eventuele weigering de nationale veiligheid in gevaar brengt? Mogen de diensten op die manier data van miljoenen burgers verzamelen? Hoe zou u reageren?

‘De Wiv is zo vaag dat niemand precies weet hoever de opgerekte staatsmacht reikt’

Ook op technologisch vlak is de Wiv vaak vaag. Bij welke buitenlandse leveranciers kopen de diensten straks hun apparatuur voor grootschalige taps en hackpogingen? Hoe waarborgt het kabinet dat er geen achterdeurtjes in hun soft- en hardware zitten, zodat Nederlandse bedrijfsgeheimen ten prooi vallen aan economische spionage vanuit het buitenland? Talloze Snowden-onthullingen laten zien dat dit risico buitengewoon reëel is, ook ten aanzien van ‘bevriende’ diensten.

Vertrouwen

Telkens als zulke weeffouten in de wet aan het licht kwamen, zeiden voorstanders van de Wiv dat burgers hun overheid maar moeten vertrouwen. Die oproep staat in schril contrast met het wantrouwen dat het kabinet zelf toonde ten opzichte van het referendum, maar los daarvan zeggen voorstanders eigenlijk: staatsmacht wordt niet begrensd door de wet zelf. Dit maakt, bijvoorbeeld, de personele bezetting bij toezichthouders cruciaal en de selectie van een prominente ex-AIVD’er zo beladen.

‘Het Hof neemt geen genoegen met ‘vertrouwen’ en vereist onafhankelijk toezicht en strenge waarborgen’

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens vereist steeds strengere en nauwkeuriger waarborgen tegen staatsmacht in nationale wetgeving. Het neemt geen genoegen met ‘vertrouwen in de overheid’, maar vereist onafhankelijk toezicht en strenge waarborgen tegen de willekeurige uitoefening van staatsmacht. In recente uitspraken — Roman Zakharov en Szabó & Vissy — neigt het Hof zelfs naar een principieel verbod op ‘sleepnetbevoegdheden’. Binnenkort zal het Hof een definitief oordeel hierover vellen in drie zaken over de Snowden-onthullingen. Het is goed denkbaar dat het Hof, los van het vereiste van concrete waarborgen, een ‘sleepnetbevoegdheid’ voor iedere overheid principieel verwerpt als een te grote inbreuk op onze grondrechten.

Voorzichtigheid

De nieuwe Wiv zal een toets door het Hof niet doorstaan. Voorlopig is de wet alleen getoetst door de burger en niet door het Hof. De komende maanden zal de impact van de wet dus vooral bepaald worden door de mensen die de wet gaan uitvoeren, en de technologie die zij gebruiken. Dit schept een grote verantwoordelijkheid voor de AIVD, de MIVD, de toezichthouders en vooral het kabinet om de uitvoering van de Wiv in goede banen te leiden.

Hen past dus grote voorzichtigheid en bescheidenheid bij de uitvoering van de Wiv. Niet alleen vanwege het Europese Hof, maar ook omdat de helft van de kiezers tegen de Wiv stemde. Deze tegenstem is geen ongenuanceerd gebrul tegen de overheid, maar een stem voor een betere wet. Wees niet bang, maar luister naar de kiezer. Juist deze volwassenwording van het maatschappelijk debat over staatsmacht, technologie en burgerlijke vrijheden is de grootste winst van dit referendum.

148 thoughts on “46e FD Column: Het kabinet past bescheidenheid bij uitvoering van de inlichtingenwet”

  1. Wow that was strange. I just wrote an really long comment but after I clicked submit my comment didn’t appear. Grrrr… well I’m not writing all that over again. Anyways, just wanted to say superb blog!

  2. A pension scheme buy albenza online uk Because the Giants might not be willing or able to re-sign Nicks, an injury-prone receiver who hasn’t looked like his old No. 1 self since Week 2 of last season and who is surely going to ask for way more than the five years, $43 million the Giants just gave Cruz.

  3. I’ve learned result-oriented things by means of your blog. One other thing I’d like to say is newer laptop or computer operating systems usually allow more memory to be played with, but they as well demand more memory simply to run. If one’s computer can’t handle additional memory as well as newest computer software requires that memory increase, it might be the time to shop for a new Personal computer. Thanks

  4. Wow that was strange. I just wrote an extremely long
    comment but after I clicked submit my comment didn’t show up.
    Grrrr… well I’m not writing all that over again. Anyways,
    just wanted to say great blog!

  5. certainly like your website however you have to test
    the spelling on several of your posts. A number of them are rife
    with spelling issues and I to find it very
    troublesome to tell the reality on the other hand I’ll definitely come again again.

  6. hey there and thank you for your info – I’ve certainly picked up something new
    from right here. I did however expertise
    several technical points using this web site, since I experienced
    to reload the website many times previous to I could get it to
    load correctly. I had been wondering if your web host is OK?
    Not that I am complaining, but slow loading instances times will
    often affect your placement in google and can damage your high quality score if ads and marketing with Adwords.
    Well I am adding this RSS to my email and could look out for a
    lot more of your respective fascinating content.
    Ensure that you update this again very soon.

  7. Wonderful goods from you, man. I have understand your stuff previous to and
    you are just too fantastic. I actually like what you’ve acquired here, certainly like what you’re saying
    and the way in which you say it. You make it entertaining and you still take
    care of to keep it wise. I cant wait to read much more
    from you. This is really a wonderful web site.

  8. Hello, Neat post. There’s a problem along with your
    web site in internet explorer, may check this? IE still is the marketplace chief and
    a large part of other folks will leave out your magnificent writing
    because of this problem.

  9. Its like you learn my mind! You appear to understand a
    lot approximately this, such as you wrote the e-book in it or something.
    I believe that you could do with some percent to drive the message
    home a little bit, but instead of that, that is excellent blog.

    An excellent read. I’ll definitely be back.

  10. It’s appropriate time to make some plans for the future and it is time
    to be happy. I have read this post and if I could I wish to suggest you few interesting things
    or suggestions. Perhaps you can write next articles referring
    to this article. I desire to read even more things
    about it!

  11. I’m gone to tell my little brother, that he should also visit this weblog on regular basis to obtain updated from
    newest information.

  12. I’m really inspired together with your writing skills and also with the format to your weblog.

    Is this a paid subject or did you customize it yourself?
    Either way stay up the excellent high quality writing, it’s rare to peer a nice weblog like this one these days..

Leave a Reply

Your email address will not be published.